onsdag 13. desember 2017

Kaldeisk kyrkje i Södertälje

" Här skal människor bli förvanlade av mötet med Jesus  Kristus, leva av hans kärlek og förmedla den til alla omkring sig" sa biskop  og kardinal Anders Arborelius i samband med innviginga av ei ny kaldeisk kyrkje i Södertälje. Med det får meir enn tusen kaldeiske familiar i byen sitt eige gudshus.
Sverige har ei stor gruppe med kristne innvandrarar frå Midt-Austen og mellom dei mange kaldeiske kristne frå Irak. På verdsbasis tel dei litt over 2,5 millionar personar. Dei kaldeisk kristne er formelt katolikkar men har sin eigen orientalske liturgi. I Sverige er dei ein del av det katolske bispedømet med biskop Anders Arborelius som overhovud,
Tilstades ved innviinga av kyrkja vigd til Jomfru Maria var også den kaldeiske patriarken Louis Raphael Sako.
"Ni har kommit hit til Sverige med en uppgift, att bygga upp Kristi kyrka i detta land og sprida troens, hoppets og kärlekens budskap." sa biskop Anders vidare og karakteriserte Södertälje som  "Sveriges nya Jerusalem,"




lørdag 9. desember 2017

Djupet innanfor dei små ting

I den vesle prosalyriske teksten " Det blå huset" skriv nobelprisvinnar Tomas Tranströmer:
"En motor på vattnet långt borta tänjer ut i sommarnattens horisont. Både glädje och sorg sväller i dagens förstoringsglas, Vi vet det egentlig inte, men anar det: det finns et systerfartyg til vårt liv, som går en helt annan trad. Medan solen brinnar bakom öarna."

Og i teksten Funchal: " Vi blir starka av dem, men också av oss själva. Av det inom oss som den andre inte kan se. Det som bare kan möta sig själv. Den innersta  paradoxen, garageblomman, ventilen mot det goda mörkret. En dryck som bubblar i tomma glas. En högtalare som utsänder tystnad. En gångstig som växer igen bakom varje steg. En bok som bara kan lesast i mörkret."

I "Våren" av Karl Ove Knausgård fann eg dette som rører ved noko av det same som Tranströmer skildrar:
"Greinene på trærne var skire, men man så fortsatt mellom dem, i motsetning til hvordan det ville være om bare noen uker, da ville det vokse så tett at det var som å kjøre gjennom en korridor. Jeg kastet små blikk innover i skogen, og på grunn av farten var det rommet mellom trærne som steg fram, og bunnen, det beige teppet av langt, men flatt gress som bjørkestammene vokste opp fra. Noe i meg identifiserte følelsen av å gå på det gresset, fra den gang jeg var liten og gikk rundt i skogen hele året, da jeg uten å vite det bygde opp et reservoar av naturfølelse, som kunne løsne som et skred om noe uventet vekket dem - lyden av en fugl om våren, den kjølige, liksom blanke luften en sommermorgen, lukten av våt snø om vinteren, tåke i mørkret en høstkveld."

Dette djupet som ligg under små daglegdagse sanseintrykk. Dette universet som kan opna seg på eit sekund av ein lyd, eit luktstreif, eit lysglimt, alt det vi tek i mot men som oftast glir vidare utan å gje større inntrykk. Men så brått denne "dryck som bubblar i tomma glas" , vi kan ana "systerfartyget", det parallelle livet vi ikkje valde og som vi kan kan høyra passera farleg nær når vi vaknar om natta.
Ei stripe i svevnen, eit liv utanfor livet, eit djup under kvardagen!





fredag 8. desember 2017

Festen for Marias upletta unnfanging

I dag 8. desember er ein viktig katolsk minnedag, " Festen for Jomfru Maruias upletta unnfanging" -
- " Immaculate Conception Beatae Mariae Virginis".  At Maria var fri frå arvesynd var ein del av kyrkjas lære alt frå Oldkyrkja, men vart gjort til eit dogme av pave Pius IX  først i 1854. Erklæringa av dette dogmet skapte mykje strid både innad i kyrkja, og vart naturleg eg nok kritisert både av protestantar og ortodokse. Men dogmet gav utan tvil ein sterk stimulans til Maria dyrkinga, noko som mellom avspegla seg i openberringane i Lourdes i 1858, der Maria skal ha sagt til Bernadette Soubirous " Eg er den upletta unnfanging." Mange såg på dette som ei stadfesting av dogmet.
Minnedagen i dag har lang tradisjon ikkje minst i fransiskanarordenen, dei stadfesta i 1621 "Den upletta Mor" som sin høgste vernehelgen. Dominikanarane var meir skeptiske av teologisk grunnar, men både karmelittar og jesuittar la sterk vekt på feiringa av festen for Marias upletta unnfanging.

Anselm av Caterbury: " Himmel og stjerner, jord, elver, dag og natt - alle ting som ble skapt til menneskenes gagn - lykkeønker nå hverandre, for ved deg, å Frue, har de gjenfunnet skjønnheten de en gang tapte, og ved deg er en ny og uutsigelig nåde skjenket dem."




Maria statue der Maria viste seg for seks ungdomar i Medjugorje 24. juni 1981.

onsdag 6. desember 2017

Den heilage Nikolas av Myra

I dag 6. desember feirar vi minnedagen for Den heilage Nikolas av Myra, biskop i Myra i Vesle-Asia og ein av dei mest populære helgenar både i den vestlege og austlege kyrkja. Han er skytshelgen for uttalige byar, provinsar, land og yrkesgrupper. Han levde omlag 280 til 345, han skal ha døydd 6. desember og difor er denne dagen gjort til minnedag. Ellers er det lite vi veit om livet hans, men han skal ha delteke på kyrkjemøtet i Nikea, og tek sterkt til orde mot Arius lære (arianismen). Mange myter og historiar knyter seg til Nikolas både før og etter hans død. Han gav gåver til fattige og trengande, hjelpte folk i havsnaud og svolt. At han var så gavmild har vorte tranformert inn i den moderne figuren Santa Claus gjennom folkelege og kommersielle mekanismar. Då muslimane la under seg heile Vesle-Asia inkluderte det også Myra, folk flykta opp i fjellet og berre eit par munkar var igjen og vakta relikviane. Italienske byar ville ha kloa i Nikolas lekam og sjøfolk frå Bari i Sør-Italia fekk til slutt tak i han og tok Nikolas relikviar med til Bari i 1087. Dei er  framleis å finna i basilikaen der. Det gjorde ikkje  Nikolas mindre populær i Europa, kultusen nådde heilt til Skandinavia og i vårt land har vi mellom anna Eidsborg stavkyrkje i Telemark som er vigd til han. Kyrkja hadde ei undergjerande statue som om sommaren vart bore i prosesjon ned til ein innsjø.
Men i Myra (no Demre) finn vi berre den tomme sarkofagen i den restaurerte kyrkja som  er  blitt ein turistattraksjon og ikkje eit levande pilegrimsmål. Vi sit att med den kommersielle og utvaska versjonen Santa Claus, men kanskje er likevel  litt av kjernen  i denne figuren den gåvmilde og fromme biskop Nikolas ?







Frå dagens tidbøner: " Herre, vi ber om din miskunn. Gi oss på forbønn av den hellige Nikolas din bistand i alle trengsler, så veien til frelse alltid må være åpen for oss."


fredag 24. november 2017

Jord fra Tromsø til Johannes Paul museet i Wadowice

Pave Johannes Paul har blitt kalla " The pilegrim pope" - Pilegrimspaven  på bakgrunn av hans mange reiser til land i alle verdsdelar. Totalt gjorde han 104 utenlandsreiser til  129 land, meir enn alle tidlegare pavar tilsaman. Enkelte land vitja han mange gonger, naturleg nok er Polen på topp med ni turar, men også åtte reiser til Frankrike, sju til USA og åtte til Spania og Mexico avspeglar Johannes Paul ønskje om å møte dei truande der dei bur. Han siste utenlandsreise var til Lourdes i Frankrike i august 2004, under eit år før han døydde 2.april 2005.
1-10 juni 1989 vitja Johannes Paul dei skandinaviske landa. Han kom til Oslo 1. juni , dagen etter heldt han fram  Trondheim der han mellom anna deltok på ei økumenisk gudstjeneste i Nidarosdomen. Vitjinga vart avslutta i Tromsø der han feira messe utandørs på Stortorget sentralt i byen.

Karol Josef Wojtyla som han var døypt blei fødd  18. mai 1920 i den vesle byen Wadowice sør for Krakow i Polen. Barndomsheimen er i dag museum der ein gjennom ulike utstillingar får eit grundig innblikk i pave Johannes Pauls liv frå oppveksten i Wadowice til han døydde i Vatikanet  i 2005 etter 27 år som pave. Ein av utstillingane tek for seg Johannes Pauls mange reiser, mellom anna illustrert med små glassboksar med jord frå dei ulike stadane han vitja. Då vi gjekk gjennom museet i vår la eg merke til at dei skandinaviske landa ikkje var representerte i denne utstillinga. Det vart då naturleg å sørga for at det kom på plass! Ein liten boks med jord frå eit blomebed like ved Stortorget i Tromsø vart sendt til museet i Wadowice og blir om kort tid ein del av utstillinga.
Det høyrest kanskje rart ut med dette fokuset på jord, men det er heilt i Johannes Pauls ånd. Når han kom til eit nytt land og hadde gått ned flytrappa, bøygde han seg alltid og kyssa jorda i djup respekt for landet han kom til som gjest!






 Ein liten boks med jord er henta frå Tromsø og er straks klar til å sendast til Wadowice

                                 Stortorget i Tromsø med Vår Frue Domkyrkje i forgrunnen

Utstillingssalen som markerar Johannes Pauls mange reiser. I golvet små boksar med jord frå mange av landa han vitja, no og frå Norge.
Det offisielle navnet på museet er "Muzeum Dom Rodzinny Ojca Swietego Jana Pawla II w
Wadowicach". Det er absolutt verdt å sjå, fine utstillngar og perfekt guiding på engelsk.

søndag 19. november 2017

Poetica: Ei bølge av undring

I diktet " Strender fulle av stillhet"  av Karol Wohtyla (pave Johannes Paul II) fann eg dette ei setning som greip meg og inspirerte meg:
"Er livet en bølge av undring, en bølge høyere enn døden ?"

                                                                   *


Ei bølge av undring

Novemberklår ettermiddag snødekt og solstråleteikna så lyden av barneføter på terrassen leiker dregne fram og attende kort rop latter og varme små hender men slik skulle det ikkje vera for barneføtene er for lengst store no bur dei langt borte og leikene kviler under trappa likevel høyrer du framleis dette når novembersola kverv og det er spor etter små føter i snøen konservert og bortgøymd i tida elva vi ein gong steig ned i og som no strøymer over oss lange rolege bølger som aldri tek slutt. Undringa ei bølge større en livet større enn døden ?


Karmels martyrer

14. november feirar vi festen for alle helgenar i Karmel, dagen etter ber vi  for alle Karmels døde.
Under er ein artikkel eg skreiv om martyrane frå Compiegne i "Elias kilde."